Zo check je of er stalkerware op je smartphone staat

Stalkerware klinkt als een futuristische term, maar bestaat helaas al veel te lang. Stukjes software die stiekem zijn geïnstalleerd en iemands locatie, berichten en oproepen kunnen volgen. In Nederland is het zonder toestemming installeren van zulke software strafbaar, maar dat betekent niet dat het niet gebeurt. Slachtoffers melden regelmatig dat ze bespioneerd zijn door een ex-partner of iemand met toegang tot hun toestel.

Het goede nieuws is dat je zelf een aantal concrete stappen kunt nemen om te controleren of je telefoon is geïnfecteerd en hoe je dit op kunt lossen als dit het geval is. In dit artikel leggen we uit wat stalkerware precies is, welke signalen je kunt herkennen en welke acties je direct kunt uitvoeren. Daarbij hebben we ons gebaseerd op onder andere het Nederlands Centrum voor Cybersecurity (NCSC), Slachtofferhulp, de Consumentenbond en meer.

Stalkerware is gemaakt om je stiekem te volgen

Stalkerware zijn programma’s die vaak met fysieke toegang tot een telefoon worden geïnstalleerd en vervolgens vrijwel onzichtbaar op de achtergrond draaien. SlachtofferWijzer legt uit dat de dader meestal eerst fysiek het toestel in handen heeft voordat de app wordt geïnstalleerd. Een app heeft daarna vaak geen duidelijk icoontje meer toont of verschijnt onder een valse naam tussen de apps. Dat maakt detectie lastiger, want de software is ontworpen om juist niet op te vallen.

Organisaties die slachtoffers ondersteunen benadrukken dan ook dat een belangrijke eerste aanwijzing is of je toestel ooit zonder jouw toezicht is geweest. Nadat een app is geïnstalleerd, kan de kwaadwillende je volgen via GPS. Maar hij of zij kan ook telefoongesprekken opnemen, berichten lezen, websites zien die je hebt bezocht en zelfs de microfoon en camera activeren. Genoeg redenen waarom deze software is verboden dus.

Dit gaat opvallen

Loopt je telefoon opeens bizar snel leeg? Is het veel sneller dan normaal en niet vanwege een oudere batterij, dan kan het zo zijn dat er iets niet klopt. Andere signalen zijn een heel warme telefoon zonder dat je er iets mee doet of apps die spontaan afsluiten en niet meer normaal werken. Dit kan betekenen dat er op de achtergrond een stukje software actief is dat veel rekenkracht vraagt of netwerkverkeer verbruikt. Bij toestellen die wat ouder worden, kan dit ook gebeuren. Let voor stalkerware op of dit niet van de een op de andere dag gebeurt.

Verder zul je misschien zien dat sommige notificaties niet meer doorkomen of juist meer notificaties verschijnen dan je gewend bent. Verder kan het zijn dat er instellingen zijn veranderd zonder dat jij dit zelf hebt gedaan. Dit is al wel een stapje verder dan de eerste tekenen die voor kunnen komen.

Eigen controle uitvoeren

Heb je het vermoeden dat er verkeerde software op jouw toestel staat, dan kun je zelf vast een aantal stappen ondernemen. Open de Play Store en controleer of Play Protect actief is. Veel stalkerware vereist dat beveiligingsapps zijn uitgeschakeld om onopgemerkt te blijven. Beveiligingsbedrijf Kaspersky en de Consumentenbond adviseren om vervolgens de lijst met geïnstalleerde apps nauwkeurig te bekijken. Dat kan je doen via Instellingen, Apps, Alle [nummer] apps zien. Zoek naar apps die je niet herkent of apps met namen die je niet zelf hebt geïnstalleerd. Via websites van StopStalkerware en Clinic to End Tech Abuse (CETA) kun je zelf controleren of de apps normaal op de achtergrond aanwezig zijn of dat er iets niet klopt.

Een andere controle die je uit kunt voeren zijn de rechten van apps. Ga daarvoor naar Instellingen > Beveiliging en Privacy > Privacyopties en tik daar op Rechtenbeheer. Stalkerware heeft namelijk alle rechten nodig om te kunnen werken of zichzelf te verbergen. Tot slot kun je via myaccount.google.com kijken welke apparaten en sessies actief zijn geweest via jouw telefoon. Kies bij die site voor Beveiliging en inloggen om de toestellen te zien die met jouw account zijn verbonden.

Wat als je stalkerware vindt?

Mocht je echt stalkerware vinden of hele duidelijke aanwijzigingen hebt dat dit op jouw toestel staat, dan raden alle instanties aan om voorzichtig te handelen. Verwijder niet zomaar de software, want de dader wordt dan mogelijk op de hoogte wordt gesteld. Verschillende experts raden aan om zo veel mogelijk bewijs te verzamelen. Denk aan screenshots van verdachte apps en meldingen. Neem daarnaast contact op met hulpinstanties die hierbij kunnen begeleiden. In Nederland kun je daarvoor ook melding maken bij de politie.

Vaak kun je stalkerware verwijderen door een volledige reset naar fabrieksinstellingen te doen. Daardoor wordt namelijk vrijwel alles van het toestel verwijderd. Wel is dit volgens de Consumentenbond het laatste hulpmiddel dat je kunt inzetten. Na de reset is het zaak om zo snel mogelijk al je accounts opnieuw te beveiligen. Denk aan nieuwe wachtwoorden, tweestapsverificatie of een passkey.

Clichés zijn waar

Voorkomen is beter dan genezen, dat geldt natuurlijk ook voor stalkerware. Zorg daarom dat alleen jij toegang hebt tot een telefoon, geef deze niet aan anderen. Verder kun je via Instellingen > Beveiliging en Privacy > Privacyopties en Rechtenbeheer standaard de bevoegdheden van apps instellen. Verder geldt zoals vaker dat het belangrijk is om apps regelmatig te updaten en alleen apps te installeren vanuit de Play Store. Zorg bovendien dat Play Protect is ingeschakeld voor extra veiligheid.

Bescherm jij jouw toestel tegen vervelende activiteit zoals stalkerware? Deel jouw tips tegen deze software in de reacties!