Opinie: Hoe smartphones duurder worden door functies waar niemand om vraagt

Dat alles duurder wordt, blijkt ook wel uit de groei van de markt voor Android-smartphones. Voorheen tastte je alleen diep in de buidel voor de meest premium apparaten, maar tegenwoordig kost een degelijke midrange ook al een rib uit het lijf. Hoe kan dat?

Meer voor minder

Smartphones worden soms duurder, terwijl je daar geen tastbare of zichtbare verbeteringen voor terugkrijgt. Fabrikanten verkopen geen hardware-upgrades meer, maar vooral een vage toekomstbelofte. En die beloftes, zo blijkt uit keynotes van onder meer Google en Samsung, kosten geld. Daardoor kan ik het me goed voorstellen dat er een ongemakkelijk gevoel groeit bij veel Android-aanhangers, omdat ze gaan opdraaien voor de investeringen. Je betaalt dan meer voor je hardware, maar geniet niet per se van een grotere batterij of betere lenzen.

Het helpt daar niet bij dat grote tech- en smartphonepresentaties de laatste tijd meer lijken op shows voor investeerders. Voorheen kon Google uren oreren over Android-optimalisaties en camerasensoren, maar nu schitteren vooral Gemini-modellen en AI-functies in het voetlicht. Android als besturingssysteem lijkt daarin steeds meer bijzaak te worden, terwijl dat voor veel mensen nog wel het focuspunt is. Bovendien laten AI-aanbieders altijd achterwege wat het kost om AI-functies te ontwikkelen en te onderhouden; je wordt vooral lekker gemaakt met gemak.

De AI-infrastructuur

Maar die kosten gewoon straks gewoon doorberekend. Zo’n AI-functie op je smartphone voelt daardoor aan als het topje van een ijsberg waarvan de basis nog lang niet in zicht is. We zien we steeds meer: (het effect van) enorme datacenters, op maat gemaakte chipsets en machine learning-modellen die getraind zijn om veelal gestolen gegevens. Het kost moederbedrijf Alphabet zo’n 190 miljard dollar om de AI-infrastructuur uit te breiden. Al die miljarden komen ergens vandaan; de kans is groot dat die onder meer uit jouw broekzak komen.

En dan heb je nog het probleem van schaarste. De hoge prijzen worden ook veroorzaakt door bedrijven die allemaal eisen op dezelfde geheugen- en opslagchips. Al die AI-systemen hebben een enorme hoeveelheid werkgeheugen en chiparchitecturen nodig. Veel fabrikanten van Android-smartphones bouwen daarnaast AI-datacenters en cloudsystemen, waardoor ze het zichzelf, en daarmee de markt, moeilijk maken. De toegenomen vraag zet de toeleveringsketens onder druk, waardoor de inkoopprijzen voor essentiële onderdelen maar blijven stijgen.

Aanhoudende problemen

Dit probleem is merkbaar bij de productie van werkgeheugen. Fabrikanten rusten Android-telefoons uit met steeds meer gigabytes aan RAM, deels om AI-modellen lokaal te kunnen draaien. Tegelijkertijd slurpen de AI-servers op de achtergrond de geheugenvoorraden op. Geheugenproducent SK hynix heeft al laten weten dat de productiecapaciteit voor DRAM en high-bandwidth geheugen tot eind 2026 uitverkocht is, terwijl Samsung waarschuwt voor aanhoudende tekorten tot diep in 2027. En andere voorspellingen gaan zelfs tot 2030.

Een ander knelpunt komen we tegen bij de productie van processors. Chipfabrikanten zoals Qualcomm en Google strijden met servergiganten om capaciteit bij halfgeleiderfabrieken. De mobiele processors moeten derhalve concurreren met AI-aanbieders, waardoor de productiekosten per chip stijgen. Jij als consument betaalt daardoor de hoofdprijs voor nieuwe siliciumchips; niet omdat een smartphone daar nou zo veel sneller van wordt, maar omdat de markt voor serverchips de prijzen kunstmatig opdrijft en dat voorlopig blijft doen.

Toegevoegde waarde?

Het vervelende aan dit verhaal is misschien nog wel dat AI een functionele rol kan vervullen. Automatische transcriptie, fotobewerking en slimme zoekassistenten binnen Android kun je als prettig of misschien door een beperking als nodig ervaren. De vraag is nu echter of de toegevoegde waarde nog wel in verhouding staat tot de gestegen kosten en prijzen. De smartphonegewoonten van de meeste Android-gebruikers zijn de afgelopen jaren immers nauwelijks veranderd: we appen, browsen, navigeren en bekijken video’s.

Zoals het er nu naar uitziet, veranderen de meeste AI-functies daar nog weinig aan. In elk geval niet genoeg om het gebrek aan hardware-innovatie, of -groei, achterwege te laten als fabrikant. Toch betaal je bij de aanschaf van een nieuw toestel wel de hoofdprijs voor al die ongevraagde features. An sich is het een mooi idee dat fabrikanten werken aan een toekomst waarin dingen vooral gemakkelijker gaan (de ethische bezwaren voor dit punt daargelaten), maar het voelt tegelijkertijd heel zuur dat we daar nu al financieel voor moeten bloeden.

Hoe kijk jij aan tegen deze situatie? Komen we hier ooit nog uit of heeft de techindustrie een fundamenteel probleem?